27-07-2017

Karamoja: de “human zoo”?

Al sinds de Britse kolonisatie wordt de cultuur en het leefgebied van de Karamojong (en aanverwante stammen) in het noordoosten van Uganda ernstig bedreigd. Karamoja is anno 2017 nog steeds veruit de armste en minst ontwikkelde regio van het land.

Binnen de nomadische levensstijl van de Karamojong is het belang van de veestapel groot. Hoe meer vee, hoe meer rijkdom en hoe groter je status. De Karamojong leven daarnaast van melk, vlees en bloed van hun dieren en gebruiken de huiden voor kleding, schoenen en dekens.

De bruidsschat, een voorwaarde voor jonge mannen om een vrouw te kunnen trouwen, moet bovendien worden betaald in vee. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de mannelijke stamleden er alles aan doen om hun vee te beschermen tegen rivaliserende stammen. Met als gevolg een jarenlange historie van gewelddadige veeroven in de regio, waar ook de Karamojong zelf zich schuldig aan maakten.

Landgrenzen

Toen de Britten rond 1900 de landsgrenzen van het huidige Uganda vaststelden, had dit grote impact op het leefgebied van de Karamojong. De stam verzette zich dan ook hevig tegen de Britse overheersing. De Britten beschouwden de Karamojong op hun beurt als ‘primitieve wilden’, zetten de regio af en controleerden de toegang streng.

In de volksmond kreeg Karamoja daardoor de naam ‘the human zoo’.  Na de onafhankelijkheid van Uganda in 1962 werd de situatie er niet veel beter op. Er kwamen steeds meer wapens in handen van de Karamojong  waardoor het geweld in de regio nog verder toenam.

Karamojong gemeenschap in de buurt van Tapac

Achtergesteld

Door jarenlange discriminatie en achterstelling van de regio is de ontwikkeling ten opzichte van de rest van Uganda ver achtergebleven. Van de ruim 1 miljoen inwoners van Karamoja leeft 80% (zwaar) onder de armoedegrens. Slechts 12% van hen kan lezen en schrijven. Door klimaatverandering zijn er steeds vaker periodes van grote droogte waardoor oogsten mislukken en voedsel en water schaars worden. De Karamojong zijn daardoor sterk afhankelijk van de hulporganisaties die in het gebied actief zijn.

Keerzijde van ontwikkeling

De huidige regering van Uganda onderkent inmiddels dat er investeringen in de regio nodig zijn, zoals in wegen, onderwijs, gezondheidszorg en watervoorzieningen. Ook wordt er geïnvesteerd in toerisme en mijnbouw. Dat is mooi, zou je in eerste instantie denken. Maar na mijn bezoek aan Karamoja kijk ik hier toch met andere ogen naar.

Natuurlijk is het belangrijk dat er geïnvesteerd wordt in eerste levensbehoeften zoals water, voedsel en gezondheidszorg. Maar er is ook een keerzijde. Het aantrekkende toerisme betekent dat er stukken land zijn omgevormd tot nationaal park en daardoor niet meer toegankelijk zijn voor de Karamojong met hun vee. Mijnbouw levert veel geld op, maar een groot deel daarvan verdwijnt in de zakken van de regering en komt niet ten goede aan de regio. Maar het allerbelangrijkste vraagstuk is misschien nog wel: wat is de impact van al deze ontwikkelingen op de cultuur van de Karamojong?

Karamojong gemeenschap in de buurt van Moroto

Tradities verloren

Doordat er steeds meer kinderen naar school gaan, gaat de kennis over veehoeden bijvoorbeeld langzaam verloren. Traditionele normen en waarden staan onder druk door invloeden van buitenaf.

In sommige gevallen denk ik dat dit goed is, bijvoorbeeld als het gaat om de besnijdenis van jonge vrouwen en het terugdringen van de gewelddadige veeroven. Maar idealiter komt de ontwikkeling in dit geval toch vanuit de gemeenschap zelf.

Karamojong jeugd in de buurt van Tapac

Kleinschalig en lokaal

Uiteindelijk kunnen alleen de Karamojong zelf bepalen in hoeverre zij ontwikkeling ook daadwerkelijk als vooruitgang zien en op welke manier zij hun toekomst willen vormgeven. Wat me erg aanspreekt in de projecten die Mensen met een Missie ondersteunt, is dat ze geleid of uitgevoerd worden door mensen uit de gemeenschap zelf.

En dat is precies de reden waarom deze kleinschalige, lokale aanpak zo goed werkt. Er is vertrouwen en wederzijds begrip, men kent de geschiedenis en de gevoeligheden, heeft persoonlijke ervaringen met de problematiek. Veranderingen komen van binnenuit. En dat is in mijn ogen toch écht de sleutel tot succesvolle duurzame ontwikkeling.