26-11-2015

Gevangenisbezoek met een onverwachte wending

Met sardines en chocopasta op stokbrood begint onze eerste dag in Yaoundé, Kameroen. Vandaag staat een gevangenisbezoek op de agenda. Meer dan spannend…

We worden allerhartelijkst ontvangen op het kantoor van CDJP, het Comité de Justice et Paix. Coördinatrice Solange Bessom zit stijlvol aan het hoofd van de ovale tafel, in Afrikaans kledij, en licht hun missie toe: de allerkwetsbaarste mensen een menswaardiger bestaan geven. In de samenleving en in de gevangenissen. Door te luisteren naar hun problemen, ze juridisch en administratief te ondersteunen en te begeleiden, en ze te scholen. Met 12 personen en vele vrijwilligers worden per kwartaal 500-700 gesprekken gevoerd. Momenteel lopen zo’n 250 cases. Op weg naar de gevangenis blijkt bovendien dat ze meer doet dan dat. Ze is een verbindende schakel tussen de samenleving en de regering. De katholieke kerk wordt ook van staatswege serieus genomen en gewaardeerd in haar werkzaamheden en bemiddeling. De aartsbisschop, haar baas, heeft rechtstreeks contact met de minister. Dit stemt me blij: er wordt gewerkt aan positieve verandering, zowel naar beneden als naar boven toe. Het CDJP vult niet alleen lekkende emmers bij, ze probeert met lobbyen ook de gaten te dichten. ‘We hebben tijd nodig, en veel geduld, maar er zit absoluut beweging in,’ aldus Solange.

Werken in het gevangeniswezen

Dan neemt Mercy Yong het woord, samen met Caroline Naron van Mensen met een Missie. Mercy leidt binnen CDJP het werk in het gevangeniswezen, waar ons bezoek zich op toespitst. In een interactief gesprek wordt het kader stukje bij beetje duidelijk. Problemen als te volle gevangenissen (4000 mensen terwijl de gevangenis voor 800 gevangenen is bedoeld), te weinig en slecht voedsel (‘Madame, s’il vous plait, j’ai tellement faim’), de familie erbij betrekken, juridische procedures bewaken en voeren (met 2 eigen advocaten), en vooral ook veel educatieve gesprekken met de gevangenen en scholingsprogramma’s (naailes of techniek). Ze doen wat ze kunnen en geven de gevangenen wat hen toekomt. ‘Onze grote wens nu is om een programma voor re-integratie op te zetten dat recidive voorkomt. Mensen die in de samenleving terugkomen zijn nu teveel aan hun lot overgeleverd.’

Een ex-gevangene schuift aan

Ook een ex-gevangene is aangeschoven aan tafel. ‘Als je in de gevangenis zit en je hebt niemand die langskomt, word je hier vergeten. Het zijn de mensen van CDJP die mij hebben gered. Dit systeem verandert mensen niet, het creëert alleen rancune.’ Tja, ik begin langzaam buikpijn te krijgen om dit onder ogen te moeten zien. Wat zullen we aantreffen? De heftigheid komt bij iedereen binnen. Tegelijkertijd voel ik me ook enorm geraakt door de bevlogenheid van deze mensen, die zich dag in dag uit hiervoor inzetten. Nederig makend gewoon; waar halen ze de kracht vandaan? Mercy Yong: ‘Ik kan niet anders. Hier kun je niet aan voorbijgaan, het gaat om menselijke waardigheid.’ Schoorvoetend gaan we de auto’s in, op weg naar de kleinste gevangenis.

Kameroen Carola en vrouw kleurig

Muziek verbindt

Tot onze grote verbazing neemt het bezoek een onverwachte wending. Bij binnenkomst horen we muziek en blijkt dat er een feestje is georganiseerd. We worden met alle égards ontvangen door een geselecteerd groepje gevangenen. Aanvankelijk voelt het oncomfortabel. De speciale stoelen onder een baldakijn, de jongeren die het Kameroenese volkslied voor ons zingen en een ceremonie met speeches. Maar dan barst een dansfeest los. Alle instructies met betrekking tot afstand houden, geen foto’s nemen, vallen weg. Het eind van het liedje is dat we met zijn allen staan te dansen, te joelen en te lachen. Niet te filmen! We zijn verwonderd, overdonderd en onder de indruk. Weg is de buikpijn en de onveiligheid. Muziek en plezier verbindt; even krijg ik het gevoel dat we wat betekenen. Hoe kort dit moment ook is, op de vele jaren van hun gevangenschap…..

Topje van de ijsberg

Tot slot volgt de rondleiding door de vertrekken. We verbazen ons dat het relatief schoon is. Zou het komen omdat de directrice een vrouw is? Ook al zo onverwacht. Deze gevangenis is de minst erge, wordt ons verteld. Uiteindelijk komen we bij de gevangenen zelf. Er hangt een donkere, gespannen sfeer. Een dubbel gevoel maakt zich van ons meester. Op de terugweg dringt het langzaam tot ons door dat dit slechts het topje van de ijsberg is. Ik denk dat ik niet wil weten hoe het er onder de waterspiegel uitziet. Hoe onverwacht positief dit bezoek ook was, er is nog ongelooflijk veel werk aan de winkel. Fantastisch dat het CDJP zich hierop toelegt!

Carola Rossing