6-09-2017

“Mijn vader eiste dat ik de krijger in mijzelf liet zien.”

De Karamojong leven in Noordoost-Oeganda nabij Mount Moroto, midden in de regio Karamoja. In dit uitgestrekte en onontdekte gebied spreek ik met Apollo Emmanuel, een bijzondere man.

De Karamojong behoren samen met de Turkana (Kenia), Iteso, Dodoth, Jie en andere stammen tot het ‘Karamajong cluster’ dat zich uitstrekt over Noordoost-Oeganda en Zuid-Soedan. In Karamoja is het een tijd onrustig geweest door de ‘cattle raids’ die tussen deze stammen hebben plaatsgevonden. De Karamojong zijn naast nomadische veehoeders van oudsher ook strijders. Voor 1979 werd regelmatig vee van andere stammen gestolen en kwam het zo nu en dan tot een gevecht. Hoewel de situatie in Karamoja is verbeterd, wordt het gebied gekarakteriseerd door acute en chronische armoede en heeft het een lage sociale en economische ontwikkeling. De armoede is grotendeels toe te schrijven aan droogte, klimaatverandering, uitbraak van ziektes, sociale onzekerheid en conflicten.

In Karamoja is het een tijd onrustig geweest door de ‘cattle raids’ die tussen deze stammen plaatsvonden.

Gewelddadige land- en veeroven

Samen met Apollo Emmanuel zit ik in een plaggenhut. Er hangt een bedompte lucht. Ik zie de muggen om ons heen dansen door de lichtstraal die naar binnenvalt. Apollo spreekt fluisterend, alsof zijn woorden niet hardop gehoord mogen worden. Hij vertelt over zijn moeilijke jeugd waarin geweld aan de orde van de dag was. Buurtbewoners en dorpsgenoten die elkaar bekritiseerden en te lijf gingen. Hij beschrijft de gewelddadige land- en veeroven die plaatsvonden. Ik zie dat het hem moeite kost om zijn verhaal te vertellen en stel voor om een stuk te gaan wandelen. We lopen naast elkaar door het prachtige afgelegen landschap en genieten van de bijzondere vergezichten.

Ik zie dat het hem moeite kost om zijn verhaal te vertellen.

Onbegrip

Apollo vertelt: “Ik heb er nooit aan meegedaan, ik begreep die onderlinge strijd niet. Dit maakte dat er veel onbegrip was tussen mijn vader en mij. Hij eiste dat ik de krijger in mezelf liet zien en samen met hem op strijdpad ging. Dit was ook de reden dat ik lange tijd niet naar school mocht: als ik niet meedeed dan moest ik maar thuisblijven om het vee te bewaken. Uiteindelijk nam mijn vader vijf vrienden van mij mee, deze vonden allemaal de dood bij de gewelddadige veeroof. Mijn vader overleed later bij een andere veeroof. Mijn oom die erbij was overleefde het en kwam terug naar het dorp. Ook daar had een veeroof plaatsgevonden en zo kwam ik alleen te staan. Ik werd opgevangen door medewerkers van een lokale partner van Mensen met een Missie. Sindsdien probeer ik mijn leven weer op te bouwen in een ander dorp, met andere dorpsgenoten en zonder mijn vrienden en familie”.

Reporter Ellen in gesprek met Apollo Emmanuel

Lichtpuntjes

Na een eenzame en moeilijke periode zijn er weer lichtpuntjes voor Apollo. Hij is gehuwd, heeft een dochtertje van twee jaar oud en hoopt in de toekomst als ‘peace promotor’ aan de slag te kunnen gaan. We hebben het samen over het begrip vrede en hoe moeilijk deze vrede te behouden is in het gebied waar hij woont. Peacebuilding is iets dat ondernomen wordt door de burgers zelf, van regering tot civil society, om hun situatie te veranderen. En laat dat nou precies aansluiten bij de visie van Mensen met een Missie.

Hij hoopt  in de toekomst als ‘peace promotor’ aan de slag te kunnen gaan.

Stabiliteit in de regio

Apollo geeft aan dat vrede niet alleen wil zeggen dat een gebied vrij is van gewapend conflict maar dat er ook aandacht is voor het wegnemen van onderliggende oorzaken, zoals economische ongelijkheid, onderdrukking van minderheden of de afwezigheid van democratie. “En hoe behouden we hier de vrede als we niks te eten hebben en steeds vaker te maken krijgen met de gevolgen hiervan?” vraagt hij zich af. Water- en voedselzekerheid zouden helpen om de stabiliteit in de regio te vergroten. Oogsten gaan soms verloren door boskap en slechte irrigatie, waardoor de regen niet vastgehouden wordt maar wegvloeit of snel verdampt. Traditionele gewassen als sorgo en gierst brengen weliswaar minder op dan mais, maar overleven droogte beter. Net als voor het behouden van duurzame vrede zijn korte termijn oplossingen niet zinvol, het opbouwen van een veerkrachtig landbouwsysteem lijkt gewenst.

Duurzame vrede

De Karamoja met zijn bewoners heeft mij in zijn greep. Ik vraag mij samen met Apollo af hoe een groter effect gerealiseerd zou kunnen worden. Het triggert mij om me meer in dit gebied met zijn inwoners te verdiepen. Mogelijk kunnen kleinschalige maatregelen beter gecoördineerd worden maar ook op groter schaalniveau zullen veranderingen doorgevoerd moeten worden om de huidige situatie te verbeteren. Net als Apollo hoop ik dat er uiteindelijk behalve duurzame vrede, waar Mensen met een Missie en haar partners zich met de lokale bevolking voor inzet, ook een duurzame leefomgeving in Karamoja opgebouwd kan worden. Voor Apollo, zijn gezin, de Karamojong in het algemeen en eigenlijk ook een beetje voor mezelf.