13-07-2017

Dubbeltje staat op zijn kant, maar gaat vallen

Midden in de bush in het noordoosten van Uganda, kijk ik naar een toneelstuk. De vertaler die naast me zit, mr. Longora John Bosco (foto), vertelt wat er gebeurt. ‘Dit toneelstuk gaat over vrouwenbesnijdenis’, zegt hij.

We zijn in een heel andere omgeving voor een toneelstuk dan ik gewend ben. Op een open plek zitten veel mensen op de grond en op boomstronken, anderen staan of lopen rond, tegenover mij zitten her en der wat groepjes. Hoeveel mensen er zijn weet ik niet, maar het zijn er veel. Het is een ontvangst voor ons, maar ook een ontmoeting van mensen uit verschillende dorpen. Zaken die hen aan het hart gaan worden hier besproken en in toneel uitgebeeld. Dat het om onderwerpen gaat waar mensen zelf soms ook nog niet uit zijn, blijkt uit mijn ontmoeting met Mr. Longora.

Verminking

De besnijdenis van de vrouw wordt in het toneelstuk vrij expliciet uitgebeeld met een mes vlak bij de buik van een vrouw. Ze valt neer. ‘Ze sterft door de besnijdenis’, ondertitelt mijn buurman. We praten over wat hij besnijdenis noemt. Anderen noemen het verminking. ‘Zou jij willen trouwen met een vrouw die niet besneden is?’ vraag ik hem. Het is een wat ongemakkelijke vraag, merk ik. Verlegen lacht hij. ‘Dat kan niet. Je kunt pas trouwen met een vrouw als ze besneden is’. Ik ben wat in verwarring. Wat vindt hij dan van dit toneelstuk? En van de peace promotors die dit onderwerp hier ter sprake brengen en bepleiten dat besnijdenis moet stoppen?

Je kunt pas trouwen met een vrouw als ze besneden is.

In een toneelstuk wordt vrouwenbesnijdenis uitgebeeld

Verandering kost tijd

Eerder die dag waren we op een missiepost in dit afgelegen gebied. Hier woont onder andere pater Hans, die voor en met deze gemeenschap werkt. Hij vertelde ons op wat voor manier hij hier te werk gaat: ‘Alle verandering kost tijd. Veranderingen brengen onzekerheid met zich mee. Mensen hier vragen zich af: als wij hierin meegaan en onze gewoontes aanpassen, wat betekent dat dan voor onze manier van leven? Welke impact zal dat hebben? Dat geldt voor onderwijs aan jongens, en al helemaal aan meisjes, dat geldt ook voor de genitale verminking van vrouwen en de verhouding tussen man en vrouw.

Veranderingen brengen onzekerheid met zich mee.

Niet pushen

Pater Hans: ‘We moeten eerst begrijpen hoe mensen denken. Ik weet dat ouders hun meisjes niet naar school sturen omdat meisjes moeten trouwen. Maar als je mensen gaat pushen en vertellen hoe jij vindt dat het moet, dan verandert er niets. Eerder zal de situatie nog erger worden. Waarom zouden mensen hier doen wat wij zeggen? Alles kost tijd. Als je hier voor vijf jaar wilt komen kun je net zo goed weg blijven. Dan verandert er niets’.

Vrede

Na het toneelstuk praat ik nog verder met Mr. Longora. Hij zou, als de ontwikkelingen doorgaan en besnijdenis op een gegeven moment de norm niet meer is, het prima vinden als zijn dochters in de toekomst niet besneden worden. Hij benadrukt het belang van vrede binnen de gemeenschap. Ik vraag hem wat vrede voor hem betekent. ‘Vrede is bij elkaar komen en het eens worden. Tot een gemeenschappelijk besluit komen om dit te doen of dat te doen. Vrede is eenheid, verbondenheid, harmonie. Bijeenbrengen en verenigen’. Later, als hij het woord heeft en spreekt voor de hele gemeenschap, gaat hij er nog verder op in: ‘vrede is vrijheid van geest, óók als je in een gemeenschap leeft. Vrede verwijst naar eenheid èn vrijheid binnen de gemeenschap’.

Vrede is eenheid, verbondenheid, harmonie. Bijeenbrengen en verenigen.

Twee peace promotors spreken de gemeenschap toe over vrouwenbesnijdenis. Officieel is het al 4 jaar bij wet verboden.

 

Voordelen vrouwenbesnijdenis

Dan gaat hij verder over FGM (female genital mutilation). Longora zegt dat genitale verminking voor- en nadelen heeft. Hij noemt eerst de voordelen: “1. het bereidt een meisje voor op het huwelijk, 2. het vergemakkelijkt de bevalling, 3. het vermindert seksuele gevoelens in een vrouw en voorkomt zo dat zij een prostituee wordt.”

Dan somt hij de negatieve effecten op: “1. vrouwen sterven erdoor, 2. het veroorzaakt problemen tijdens de bevalling, 3. het veroorzaakt onvruchtbaarheid, 4. toen God de mensen schiep, schiep God hen zoals ze zijn. Je mag niet een deel dat bij het lichaam hoort wegsnijden. Waarom God het lichaam zo gemaakt heeft, dat weet God alleen.”

Mr. Longora noemt de positieve en negatieve kanten van vrouwenbesnijdenis op.

Daarna doet hij een bevlogen oproep aan de aanwezige ouders hun kinderen naar school te sturen. Niet alleen hun zonen, maar ook hun dochters. ‘Ik ben onderwijzer, maar ik geef les aan lege banken. Ouders, stuur je kinderen naar school’.

Tegenstrijdig

Als ik later nadenk over het gesprek met mr Longora en zijn toespraak, denk ik dat je in zijn tegenstrijdige uitspraken het gesprek binnen de gemeenschap kunt horen. Aan de ene kant is er de kracht van de traditie en de trots op de eigen manier van leven, die bedreigd wordt door ontwikkeling en emancipatie. Ik denk dat die zorg terecht is. Als dit volk instemt met onderwijs, en hun kinderen gaan verder leren, dan zal dat grote impact op hun manier van leven hebben. Wat de gevolgen zullen zijn is nog niet te overzien. Aan de andere kant wíl men die ontwikkelingen wel. Dat hoor ik ook in de woorden van mr. Longora. Het dubbeltje staat nog op z’n kant, maar is aan het vallen.

In Longora’s tegenstrijdige uitspraken weerklinkt het gesprek binnen de gemeenschap.

Ik wens de mensen in Karamoja samen met de peace-promotors en de moedige mensen van de missiepost wijsheid en een gezamenlijke weg naar een ontwikkeling die voor hen állemaal goed is: voor mannen, vrouwen én kinderen!